Het is onze fout dat Trumpkiezers fake nieuws geloven

Op 8 november 2016 stond de wereld even stil toen Donald Trump verkozen werd als 45ste president van de Verenigde Staten. Niemand had verwacht dat hij zou winnen. Alle peilingen duidden op een grote overwinning van Hillary Clinton en toch waren ze allemaal mis. Alle grootschalige media schaarden zich achter de vrouwelijke presidentskandidate. Trump pakte zijn campagne anders aan. Hij richtte zich tot de bevolking in de Verenigde Staten die het moeilijker hebben dan anderen, minoriteiten zoals arbeiders, mijnwerkers, en zelfs migranten stemden massaal op hem, terwijl hij beloofde een muur te bouwen tussen de grens van de VS en Mexico. Hij sprak tot de minder bedeelden, mensen die zich verdreven voelden in de maatschappij waar geen aandacht aan geschonken werd, mensen die wisten dat hun keuze als ‘fout’ beschouwd zou worden. Daarom waren alle peilingen fout. Eenmaal in het stemhokje lieten ze hun hart spreken en koos de meerderheid van de bevolking in de VS voor Trump. Trump zag de kracht van sociale media in. Terwijl de traditionele nieuwsgroepen hem zwart maakten, gebruikte hij zijn Twitter account en andere sociale media om zijn stem te verspreiden. Als gevolg daarvan kwam ook het fenomeen fake nieuws ter sprake. Velen geloven dat fake nieuws ervoor gezorgd heeft dat Trump de overwinning haalde. Hoewel hij daarom het presidentschap niet gewonnen heeft, heeft fake nieuws zeer zeker een impact gehad op de verkiezingen.

Tijdens de laatste les nieuwe media kwamen we met de klas samen om een debat te voeren over fake nieuws. Geen gemakkelijke taak aangezien we met zoveel zijn en ieder heeft een andere kijk op de zaken. In deze blog kaart ik enkele stellingen aan over het fenomeen waarover fel gedabeteerd werden, te beginnen met ‘Fake nieuws is van alle tijden.’

Fake nieuws is spijtig genoeg geen nieuw fenomeen. In de jaren 60 verspreidde de FBI valse nieuwsberichten over Martin Luther King. In 1987 kwamen 96 voetbalfans om in het Hillsborough voetbalstadium in Sheffield. Zij werden letterlijk in overgrote getallen in hokjes geduwd waardoor enkele stierven omdat ze plat gestampt werden. De politie gaf foute informatie door aan journalisten waardoor zij de schuld legden bij dronken fans. In 2003 was er algemene paniek toen Saddam Hoessein zogezegd over massavernietigingswapens beschikte en zelfs misschien kernbommen. (New York Times)

Net nu, na de overwinning van Trump, bestaat er zo’n grote animo over het fake nieuws. De oorzaak voor het grote rumoer is simpel, sociale media. Zij veranderen fake nieuws niet, zij veranderen wel onze perceptie erop. Alles wordt uitvergroot door de sociale media. Daardoor komen problemen aan het licht binnen de journalistiek, maar ook hoe landen geregeerd worden (New York Times). Vroeger kenden enkel de happy few de waarheid, nu kan alles verspreid worden door een tekstje van 140 karakters te schrijven en vervolgens op de send-knop te drukken. Aanvankelijk werd het potentieel van het medium ingezien om goede doeleinden te verkrijgen. Helaas denkt niet iedereen op die manier. Er zijn teveel websites die fake nieuws gaan verspreiden via het internet en sociale media zijn daarvoor het ideale hulpmiddel. Enerzijds zijn er fake nieuwswebsites met daarop advertenties. Hun enige doel is om zoveel mogelijk volk naar hun website te lokken met valse, sensationele titels zodat ze zoveel mogelijk geld verdienen. Anderzijds heb je activisten die fake nieuws, foto’s of video’s gaan verspreiden om iemand zwart te maken, aldus Sened Dhab, hoofd van het social team bij het Franse bedrijf Darewin. (Davies, J.)

Vorig jaar werd de ‘tranen-van-het-lachen’ emoji uitverkozen tot woord van het jaar door Oxford Dictionaries. Dit jaar was het woord van het jaar ‘post-truth’. De uitdrukking wijst op een manier van berichtgeven waarin correct weergeven van feiten minder belangrijk wordt dan emoties oproepen en beroep te doen op persoonlijke overtuigingen van de lezer (Deckmyn, D.). Het is een mooie uitdrukking om aan te duiden dat de waarheid voorbijgestreefd is. Mensen zijn meer geïnteresseerd in een mooi verhaal dat mooi verpakt is, dan een correct, saai bericht dat wel alle duidelijke feiten meegeeft. Volgens filosoof Ruben Mersch is die emotionele berichtgeving altijd al aanwezig geweest in onze maatschappij. “We denken graag dat wij onze standpunten baseren op een objectieve analyse van de werkelijkheid, maar dat is nooit zo geweest.” De kiezers gaven hun stem aan politieke partijen nooit voor hun harde feiten, volgens Mersch, er is altijd al die emotionele, overtuigende ondertoon geweest. Daarnaast leeft iedereen in zijn eigen ‘filterbubbel’ en leest iedereen wat hij wil lezen. Op Facebook deden veel valse verhalen de ronde over Hillary Clinton. Door wat extra opzoekingswerk te doen, kon je al gauw vinden dat die berichten vals waren. Dat deden de lezers echter niet, want ze wilden het geloven. Mersch wil dan ook de Trumpsupporters de waarheid geven, maar dat kan maar op een manier, door te luisteren naar hun mening en hen te tonen dat het ook anders kan.

“Als je fake nieuws gelooft, dan is dat je eigen schuld”, was een tweede statement waarover fel gediscussieerd werd tijdens het debat in de klas. Dit klopt absoluut niet. Tegenwoordig worden valse nieuwsberichten zo professioneel opgesteld dat zelfs de meest rationele lezers ze kunnen gaan geloven. Zeker als die berichten dan nog eens worden opgepikt door betrouwbare media of bekende personen waar mensen naar opkijken zoals acteurs, zangers of politici. Het probleem ligt hem niet zozeer bij de opleiding volgens mij. Sommigen dachten dat dat wel een probleem was en dat laaggeschoolden minder onderscheid maken tussen echt en vals nieuws. Laaggeschoolden zullen vaker fake nieuws gaan geloven, maar dat komt niet door hun opleiding. Er wordt gewoon te weinig geluisterd naar wat zij denken. Zoveel mensen kijken met een zwart-wit kijk op het leven, je bent juist of je bent het niet, maar iets daartussenin dat kan niet. “Als je voor Trump kiest, ben je een racist” klonk het meermaals tijdens en zelfs na de verkiezingen. Er zijn echter zoveel mensen die voor andere redenen op Trump gestemd hebben.

The LA Times heeft een zeventigtal mensen ondervraagd waarom zij voor Trump gekozen hebben. Dat waren niet alleen republikeinen, maar ook democraten of onafhankelijke kiezers. De meeste kozen niet voor Trump omdat hij racistisch is of de moslimgemeenschap uit het land wil zetten. Neen, zij kozen voor hem omdat Trump verandering kan brengen in het klassieke politieke systeem dat niet meer naar een grote minderheid luistert (LA Times). Donald Trump is eigenlijk een verwezenlijking geworden van een lied van Rage Against The Machine. Hij werd “The voice of the voiceless.” Dat is de reden waarom zoveel mensen in fake nieuws geloven. Er wordt gewoon niet geluisterd naar wat zij denken.

7xHaUXf.jpg

Om fake nieuws tegen te werken zullen nieuwe regels tot stand moeten komen. De overheid kan zich echter niet mengen in de journalistiek. Te strenge regels zouden namelijk de vrije meningsuiting kunnen ondermijnen. Daarom worden ‘gevestigde mediamerken meer dan ooit belangrijk als kwaliteitskeurmerk’. Grote nieuwsmerken moeten een betrouwbare bron van informatie blijven zodat ze kunnen opboksen tegen de onbetrouwbare fakenieuwswebsites. Dat blijkt eenvoudiger gezegd dan gedaan. In een wereld waarin alles aan onmenselijke snelheden gebeurt, worden vaak fouten of veronderstellingen gemaakt die niet correct blijken te zijn. Zo berichtte de VRT over de aanslag op de Berlijnse kerstmarkt. De dader zou vermoedelijk van Palestijnse afkomst geweest zijn, of van Afghaanse, of een andere afkomst. Op dat moment hadden zij beter gezwegen tot ze confirmatie hadden van de afkomst van de dader. Dat voorbeeld bewijst gewoon dat de focus van bepaalde nieuwsmedia bij de snelheid ligt. Meestal gaat dit om televisiekanalen. Zij kunnen dan hun fouten of veronderstellingen snel rechtzetten. Op papier of op een digitale pagina gaat dat moeilijker als het er zwart op wit staat. Kranten en online redacties zullen in de toekomst meer moeten wikken en wegen wat ze plaatsen. Het is hun taak om uit te maken wat feiten zijn en wat fake nieuws is. Misschien moeten er in Vlaanderen fact-checkers aangenomen worden zoals in Duitsland of de VS gedaan wordt. Een persoon die zich uitsluitend bezig houdt met nieuws controleren vooraleer het verspreid wordt door een vaste nieuwsbron.

Het is pas sinds de overwinning van Donald Trump dat fake nieuws zoveel aandacht krijgt. Het bestaat al jaren, misschien zelfs al eeuwen, maar nu wordt het zo fel verspreid via sociale media dat sommigen het onderscheid niet meer maken tussen wat echt is en wat vals blijkt te zijn. Veel mensen geloven fake nieuws omdat de traditionele nieuwsmedia en ook de politici niet luistert naar de mening van armere mensen. Zij zoeken dan een toevlucht naar nieuwsberichten die wel rekening houden met hen en blijven dan in een persoonlijke bubbel hangen op sociale media waardoor ze steeds hetzelfde soort fake nieuws consumeren. Gevestigde nieuwsmedia hebben de taak om zich te onderscheiden van andere kleinere spelers op de markt door correct betrouwbaar nieuws te verspreiden.

Literatuurlijst

Davies, J. (2016). ‘Storm of lies’: The state of fake news in Europe. Geraadpleegd op 27/12/2016 via http://digiday.com/publishers/storm-lies-state-fake-news-europe/

Deckmyn, D. (2016). Is de waarheid wel passé? Geraadpleegd op 27/12/2016 via http://www.standaard.be/cnt/dmf20161116_02575777

Hazard Owen, L. (2016). Clamping down on viral fake news, Facebook partners with sites like Snopes and adds new user reporting. Geraadpleegd op 27/12/2016 via http://www.niemanlab.org/2016/12/clamping-down-on-viral-fake-news-facebook-partners-with-sites-like-snopes-and-adds-new-user-reporting/?utm_source=Daily+Lab+email+list&utm_campaign=d202ffee08-dailylabemail3&utm_medium=email&utm_term=0_d68264fd5e-d202ffee08-395922561

Jarvis, J. (2016). A Call for Cooperation Against Fake News. Geraadpleegd op 27/12/2016 via https://medium.com/whither-news/a-call-for-cooperation-against-fake-news-d7d94bb6e0d4#.b85j8bnp7

Kazakh TV Channel Famed for Fake News in Hot Water after Fake Interview. (2016). Geraadpleegd op 27/12/2016 via https://globalvoices.org/2016/12/20/kazakh-tv-channel-famed-for-fake-news-in-hot-water-after-fake-interview/

Los Angeles Times. (2016). ‘We’re called redneck, ignorant, racist. That’s not true’: Trump supporters explain why they voted for him. Geraadpleegd op 27/12/2016 via http://www.latimes.com/politics/la-na-pol-donald-trump-american-voices-20161113-story.html

Malik, K. (2016). All the Fake News That Was Fit to Print. Geraadpleegd op 27/12/2016 via http://www.nytimes.com/2016/12/04/opinion/all-the-fake-news-that-was-fit-to-print.html?_r=1

Sevastopulo, D. (2016). How Trump gave a voice to unheard America. Geraadpleegd op 27/12/2016 via https://www.ft.com/content/4ef103be-9bcf-11e6-b8c6-568a43813464

Afbeeldingen

Featured image – Snopes

Filmpje – The Alex Jones Channel

Grafiek – http://imgur.com/7xHaUXf 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s